HOME
Chuyện Việt Nam
 
Chuyện vợ chồng

Đoàn Dự


I. Chồng có bồ nhí, ngày Tết muốn đem con riêng về nhà ra mắt họ hàng
Năm nay tôi 51 tuổi, chồng tôi 55. Mấy năm nay vợ chồng tôi không còn ngủ chung phòng. Thậm chí chuyện chăn gối cũng thưa dần. Tôi nhận thấy kể từ đó chồng tôi thay đổi hẳn thái độ đối với tôi. Anh không còn quan tâm chăm sóc tôi như trước mà tỏ ra rất hờ hững, lạnh nhạt.
Chúng tôi có với nhau hai đứa con, một trai một gái. Con gái tôi lập gia đình cách đây 2 năm còn con trai thì đi du học ở Singapore, mấy tháng được nghỉ mới về chơi thăm nhà một lần.
Khi con gái tôi chưa lấy chồng, mẹ con tôi suốt ngày tíu tít bên nhau, thỉnh thoảng cháu chở tôi đi ăn uống, đi mua sắm cho khuây khỏa. Tuy nhiên từ khi con có cuộc sống riêng, tôi như bị trầm cảm vì không có ai tâm sự lúc buồn vui. Chồng thì viện cớ bận việc, suốt ngày đi công tác bỏ mặc tôi vò võ một mình. Bữa cơm gia đình cũng thưa dần và nguội lạnh vì chỉ có mình tôi ở nhà. Đôi khi tôi chỉ ăn qua quít hoặc mua cơm hộp về xúc vài muỗng lại bỏ.
Những buổi trò chuyện về công việc, con cái, xã hội v.v… giữa tôi và chồng cũng ngày một ít, thay vào đó là nét mặt lạnh lùng và thái độ hờ hững của chồng. Tôi nghĩ, cũng có thể do cả hai đã ở tuổi xế chiều nên không còn mặn nồng tình cảm như xưa. Hơn nữa, mấy năm nay tôi cũng không chiều chuộng chồng được “chuyện ấy” nữa vì cứ nghĩ đơn giản là cả hai đều đâu còn trẻ trung gì.
Thế nhưng tôi vẫn cảm thấy chạnh lòng bởi vì chồng không để ý đến cảm xúc của tôi. Tôi là phụ nữ, cũng cần lắm những cái nắm tay, những lời khuyến khích, những sự chia sẻ… Thậm chí tôi đã so sánh hoàn cảnh của mình với những người bạn cũ. Chồng họ vẫn cư xử vui vẻ với vợ như hồi còn trẻ. Tôi đâm ra nghĩ ngợi lung tung. Tôi nghĩ về những cố gắng, hy sinh của mình suốt mấy chục năm qua. Tất cả những điều tôi làm là vì ai?
Không phải vì chồng con thì vì người dưng chắc? Nghĩ nhiều tôi đâm ra khó tính, mặt mũi hay cau có. Những lúc trái gió trở trời, tôi mong nhận được lời hỏi han ân cần của chồng là xem vợ muốn ăn gì hay cần mua thuốc gì. Nhưng chẳng hiểu sao anh keo kiệt với tôi từng lời nói. Hễ tôi than vãn thì anh lại bảo: “Già rồi, nhức đầu chóng mặt là chuyện bình thường”.
Tôi chỉ biết khóc vì tủi thân. Tuổi xuân đã qua đi, giờ đây tôi đang phải đối diện với giai đoạn khó khăn của cuộc đời, ấy vậy mà chồng lại hờ hững, lạnh nhạt với tôi. Nhiều lúc tôi mơ ước giá như anh tâm lý một chút, biết cách chia sẻ cùng tôi thì hay biết mấy. Anh không giúp vợ trải qua những vấn đề tâm sinh lý của người phụ nữ khi mãn kinh. Trái lại, anh lại như người đứng bên lề nhìn tôi lê bước một cách khó nhọc đi mua thuốc hay đi bác sĩ một mình...
Lại một chuyện còn tồi tệ hơn, là đầu năm vừa rồi, tôi phát hiện ra chồng có bồ nhí. Hai người đã có với nhau một đứa con trai. Tôi choáng váng, suy sụp phải nằm bệnh viện cả tháng trời. Chồng cũng xin lỗi tôi và nói để tùy tôi quyết định mọi chuyện. Vì còn yêu chồng nên tôi chấp nhận tha thứ cho anh với điều kiện anh phải cắt đứt mọi quan hệ với người phụ nữ kia. Anh đồng ý nhưng xin tôi để anh được phép có trách nhiệm với đứa con riêng.
Gần một năm qua, tình cảm của vợ chồng tôi cũng có chút cải thiện. Chồng quan tâm, chăm sóc tôi hơn. Cách đây ít hôm, anh đắn đo một hồi rồi nói:
- “Tết này anh định cho con trai riêng về nhận họ hàng. Không biết ý em thế nào?”.
Hiện tôi đang rất băn khoăn, không biết nên xử trí ra sao? Riêng hai con tôi không đồng ý và bảo rằng như thế thì cả nhà sẽ “mất Tết”.
Vợ chồng đã hoà thuận, tôi không muốn căng thẳng với chồng. Rất mong chuyên gia và quý vị độc giả cho tôi một lời khuyên. Tôi xin trân trọng cám ơn quý vị.
Vũ Thúy H.
(Thanh Khê, Đà Nẵng)
-----
Ý kiến của chuyên gia tâm lý:
Chị H. thân mến,
Phụ nữ bước vào giai đoạn mãn kinh thường có nhiều thay đổi về tâm sinh lý. Khi đó, con cái của họ cũng đã đến tuổi trưởng thành. Một phần trong số đó sống xa gia đình để học tập hoặc làm việc. Vì vậy trong suy nghĩ của nguời phụ nữ thường xuất hiện cảm giác cô đơn do thể lực sút giảm và các hoạt động xã hội bớt hẳn. Họ ngộ nhận rằng mình đã già, không còn có ích cho con cái nữa, cũng như không còn hấp dẫn với chồng và thấy cuộc sống tẻ nhạt, hoài nghi về giá trị tồn tại của mình. Từ đó họ sinh ra trạng thái bi quan, tiêu cực, lo lắng, u uất, dễ bị kích đọng.
Giống như chị, một số ít phụ nữ thời kỳ này còn có những thay đổi về tính cách hoặc hành vi. Bình thường vốn rất hoà nhã, khoan dung, độ lượng, nhưng đến giai đoạn này bỗng trở nên nóng tính, hay nổi cáu bất thường, hoặc suy nghĩ hẹp hòi, đa nghi, đố kỵ, lãnh cảm. Có những người lại thích giãi bày tâm sự với người khác. Khi gặp một người nào đó, họ đem hết uất ức trong lòng ra để nói, đôi khi làm cho nguời nghe cảm thấy phiền phức.
Những biến đổi tâm lý theo chiều hướng tiêu cực nói trên cản trở, ức chế chức năng sinh lý bình thường của các bộ phận khác, dẫn đến tiêu hóa không tốt, chán ăn uống, huyết áp tăng, nếu Iâu dài có thể gây bệnh. Vì vậy bản thân người phụ nữ và những người thân trong gia đình cần có những hiểu biết đúng đắn về tâm sinh lý giai đoạn này để có cách thích nghi phù hợp.
Chị ạ, qua thư chị tôi biết chị rất bị sốc khi phát hiện chồng ngoại tình. Việc chồng chị quan hệ “ngoài luồng” và có con riêng, không chỉ trái với chuẩn mực đạo đức mà còn vi phạm luật hôn nhân gia đình cũng như chế độ một vợ một chồng. Tôi có cảm giác rằng anh ấy rất bình thản khi mọi chuyện bại lộ. Dường như anh ấy đã cố sức chuẩn bị tâm lý cho việc này và nghĩ rằng chuyện ngoại tình, có con riêng của anh ấy là phải được chị chấp nhận.
Song dù sao mọi chuyện cũng đã được giải quyết êm đềm bởi tấm lòng bao dung của chị. Điều cần bàn bây giờ là chị nên ứng xử thế nào với con riêng của chồng. Dẫu sao thì đứa trẻ không có tội, nó cũng cần có một người cha, một tộc họ. Tuy nhíên, tôi nghĩ chị nên bàn bạc kỹ lưỡng với chồng về việc làm công tác tư tưởng cho các con. Nếu thực sự các con chưa đồng thuận thì có thể chờ một dịp khác gần nhất để dẫn cháu bé về ra mắt họ hàng. Hãy để Tết là ngày vui nhất, mọi người cùng hoan hỉ trong lòng, không phải căng thẳng, mặt nặng mày nhẹ với nhau.
Đôi điều chia sẻ với chị như vậy. Chúc chị và gia đình một năm mới dồi dào sức khoẻ, may mắn và thành công.
Chuyên gia: Tâm An
II. Lạt mềm trói chặt, dây nhỏ xiết đau
Nhân có món tiền thưởng đột xuất, ông Thích nói vòi vợ:
- “Hôm nay anh đưa em đi may một chiếc áo dài mặc Tết”.
Bà Thích nói:
- “Cái áo dài của em còn mặc được mà”.
- “Chiếc đó cũ rồi, lại thêu thùa sặc sỡ quá không phù hợp với tuổi của em nữa. Mà vải cũng mỏng, Tết năm nay lại lạnh, mặc áo mỏng dễ bị cảm”.
Bà Thích cười:
- “Ừ thì may một chiếc thật đẹp, mặc Tết, chụp hình, thỉnh thoảng đi dự đám cưới cho ông vừa lòng”.
Tới tiệm may, cô chủ tiệm “tư vấn” cho bà Thích (nhũ danh bà là bà Dung):
- “Bác nên may một chiếc áo dài nhung màu huyết dụ. Dưới tà thêu vài đoá hoa tỉ muội màu hồng hoặc vài bông cúc màu vàng càng đẹp. Màu đó sẽ làm cho bác nhỏ nhắn lại một tí và thon thả hơn. Nếu đeo một chiếc vòng cổ hột màu trắng thì càng tuyệt vời và sang trọng lắm”.
Bà Dung nghe vừa tai nên gật đầu đồng ý. Áo may xong, bạn bè bà Dung đều khen đẹp. Họ vừa khen chiếc áo, vừa khen bà Dung có người chồng tốt, lo đi may áo dài cho vợ.
Năm nay bà Dung và ông Thích đều ngoài 70 tuổi và đã đi chung được quãng đường 40 năm có lẻ. Người ta thường nói kẻ thù của tình yêu là thời gian nên những cặp vợ chồng 40 năm mà vẫn mặn nồng như thuở đôi mươi như bà Dung và ông Thích quả là hiếm có. Thật ra thì ít ai biết rằng vợ chồng bà Dung cũng có những lần sóng gió, cơm không lành, canh không ngọt.

Vợ chồng bà Thích

Câu chuyện đầu tiên là việc ông Thích có bồ. Năm ấy bà Dung ngoài 40 tuổi, bước vào giai đoạn hồi xuân. Người phụ nữ nào vào thời điểm ấy đều rất cần được yêu thương, chăm sóc, nhưng ông Thích lại ít quan tâm đến vợ. Có người thì thầm là thấy ông chở cô Hằng chủ quán cắt tóc gội đầu kiêm làm móng chân móng tay, mọi người thường gọi là cô Hằng “nail”, đi đâu đó. Bà Dung không lạ gì cô Hằng nail. Cô ấy cùng quê với ông Thích, thuê nhà mở tiệm ở phố Lạc Trung, quận Hoàng Mai, Hà Nội. Ông Thích và bà Dung thường đến đó làm tóc, gội đầu. Việc ông Thích gội đầu thư giãn thì không có gì đáng nói, nhưng chở cô Hằng đi đâu đó thì đúng là phải xem xét lại.
Một hôm, ông Thích nói với vợ là đi công tác ở Quảng Ninh 3 ngày, và trong dịp này tiệm nail của cô Hằng cũng đóng cửa. Khi chồng về, bà Dung thấy người ông có mùi nước hoa lạ. Đàn ông, ra ngoài “ăn vụng” thường tự tin là mình đã chùi mép sạch sẽ nhưng thực ra họ lầm to, mùi nước hoa hoặc vết son môi không chùi hết được nếu vẫn mặc cùng chiếc áo đó.
Bà Dung biết dù có truy vấn cũng không giải quyết được vấn đề gì. Vì vậy, hôm sau bà nói với chồng:
- “Anh đi xa bụi bậm, đầu bẩn rồi. Anh tranh thủ đến tiệm cô Hằng nail gội đi”.
Ông Thích làm bộ nói:
- “Gội ở đâu chả được, sao cứ phải đến tiệm cô Hằng?”.
- “Cô ấy gội kỹ, dầu cũng xịn, lại còn là đồng hương của anh, ủng hộ một tí cũng tốt thôi mà”.
- “Tiện đâu thì gội đấy, ủng hộ với chả ủng hộ cái gì”.
- “Anh không thích cô Hằng nail à?”.
- “Em nói llung tung gì vậy? Gội đầu chứ có gì đâu mà thích với không thích?”.
- “Ấy là em hỏi cô ấy gội đầu có sạch không vậy thôi chứ có nói gì đâu”.
Bà Dung mới nói sơ sơ tới “chuyện nhạy cảm” ông Thích đã bị đụng chạm nhưng ông cũng nể vợ ít nhiều.
Chuyện ông Thích chở cô Hằng đi đâu đó và chuyện tiệm Hằng nail đóng cửa 3 ngày đúng thời gian ông Thích đi Quảng Ninh vẫn còn bám chặt lấy trí óc bà Dung. Thế là bà bí mật xác minh mối quan hệ giữa chồng và cô chủ tiệm làm nail trẻ đẹp đã ly dị chồng đó.
Sắp tới ngày nghỉ lễ 30 Tháng 4 và Mồng 1 Tháng 5, bà Dung bèn đến tiệm Hằng nail nhờ gội đầu rồi gợi chuyện:
- “Mấy ngày nghỉ lễ cô có định về quê không?”.
- “Em cũng muốn về thăm mẹ em với mọi người nhưng sợ ngày lễ, xe đông không mua được vé”.
- “Thì cô đi với gia đình tôi cho vui, ô tô rộng chỗ mà”.
- “Từ nhà chị đến nhà em còn tới hơn 20 cây số, em sợ làm phiền anh chị”.
- “Thì cô ghé nhà tôi ở dưới ấy trước cho biết nhà, sau đó anh Thích sẽ chở cô về. Đàn ông lái xe hơn 20 cây số có gì mà phiền”.
- “Nhưng liệu anh Thích có đồng ý không chị?”.
- “Tôi nói là anh ấy nghe ngay. Anh Thích yêu quý vợ con lắm, đi làm về là nói đủ thứ chuyện. Một ông chồng tốt như vậy thì người bên ngoài trẻ đẹp đến mấy cám dỗ cũng không được đâu, tôi tin anh ấy lắm. Hàng xóm láng giềng đồn bậy đồn bạ tôi bỏ ngoài tai”.
- “Dạ vâng”.
Không phải vô tình mà bà Dung nói như vậy. Đó là một lời bà cảnh cáo đối với cô Hằng. Dịp nghỉ lễ đó Hằng đi nhờ xe của gia đình bà Dung về quê. Trên xe, thỉnh thoảng bắt gặp ánh mắt âu yếm của ông Thích nhìn cô Hằng qua kính chiếu hậu, bà Dung tức điên lên được và càng khẳng định về mối quan hệ giữa hai người là có thật. Các cụ có câu: “Yêu nhau đứng ở đằng xa. Con mắt liếc lại bằng ba đứng gần”. Người ta có thể giấu được chuyện này chuyện khác nhưng không che giấu được ánh mắt. Biết vậy nhưng bà Dung không nói gì cả. Bà cố giữ thái độ bình tĩnh vì nghĩ nếu mình ghen tuông đến mấy cũng không giải quyết được điều gì, trái lại chỉ khiến chồng chán vợ hơn. Còn “dằn mặt” tình địch thì càng dại dột hơn nữa vì có thể đẩy hẳn chồng về phía bên kia. Vả lại, ông Thích rất yêu hai đứa con, nghĩa là ông ta luôn cần có gia đình. Cách thông minh nhất của bà Dung là vẫn dịu dàng với chồng và chú ý trau chuốt bản thân để gây sức hấp dẫn của mình đối với chồng.
Nghỉ lễ xong, ít lâu sau bà Dung lại bàn với chồng rủ cô Hằng đi chơi chùa Láng.
- “Nghe nói chùa Láng ở làng Láng Thượng quận Đống Đa thiêng lắm, xây dựng từ đời nhà Lý, cách đây gần một nghìn năm, có tới 198 pho tượng. Mình lên cúng chùa, sau đó nghe nhà sư giảng về sự tích thiền sư Từ Đạo Hạnh, vị thiền sư đã hoá thân thành con trai của em ruột vua Lý Nhân Tông là Sùng Hiền Hầu. Vua Lý Nhân Tông không có con trai, khi sắp mất truyền ngôi cho con trai của Sùng Hiền Hầu tức người do thiền sư Từ Đạo Hạnh hoá thân thành. Đó là vua Lý Thần Tông. Vua Thần Tông sinh ra vua Lý Anh Tông là người ra lệnh xây dựng chùa Láng để kỷ niệm thiền sư Từ Đạo Hạnh và vua cha Lý Thần Tông, hai người là một”.
Bà nhắc chồng:
- “Anh đến đón cô Hằng về nhà mình ăn cơm trưa rồi chúng ta đi chùa Láng”.
Ông Thích hỏi:
- “Có cần thiết phải rủ rê cô Hằng như thế không?”.
Bà Dung nói:
- “Có chứ, đã quý thì quý cho trót. Bây giờ em với cô Hằng thân nhau như chị em ruột”.
- “Cô Hằng là cái gì mà quý với chả quý!…”.
Tuy miệng nói vậy nhưng trong bụng ông Thích mừng thầm. Ông đi rồi, bà Dung tự hỏi liệu mình có gửi trứng cho ác hay không? Xong bà lại tự nhủ phải như thế thôi, thái độ áp chế chồng chỉ là thêm củi vào bếp, ông ta sẽ duy trì mối quan hệ với cô Hằng như thế nào là tùy thuộc vào mức độ các mâu thuẫn trong gia đình mình. Nếu gia đình mình không có mâu thuẫn, điều đó có nghĩa nếu mình không cố tình gây ra mâu thuẫn thì họ sẽ không tiến tới hơn. Mình tin tưởng ở chồng. Ông Thích sẽ không làm điều quá đáng vì ông ấy còn có hai đứa con, một trai một gái, ông yêu quý con còn hơn mọi chuyện trên đời.
Càng ngày bà Dung càng thân mật với cô Hằng hơn. Mỗi tuần hai lần, bà đến tiệm Hằng nail gội đầu và trò chuyện với cô chủ tiệm như người chị đối với em gái. Thỉnh thoảng bà còn mua cho cô Hằng những món quà nho nhỏ mà Hằng rất thích.
Thế rồi cô Hằng lấy chồng, bà Dung thở phào nhẹ nhõm, nghĩ rằng mối quan hệ “ngoài luồng” kia đã chấm dứt.
Thử thách thứ hai tưởng đơn giản mà lại nguy hiểm không kém, đó là chuyện bà Dung bỗng mắc bệnh “sợ việc ăn nằm với chồng”. Bà không cảm thấy hứng thú về chuyện phòng the mà còn thấy sợ. Đối với đàn ông, chuyện tình dục là rất quan trọng. Nguy cơ rạn nứt gia đình càng tăng lên khi thời gian này cô Hằng lại bỏ chồng. Tuy chỗ mướn cũ không còn, cô phải chuyển địa điểm mở tiệm làm nail cách nhà ông Thích khoảng 3 km nhưng “tình cũ không rủ cũng tới”, nhất là trong hoàn cảnh người đàn ông đang còn sung sức mà lại bị “bỏ đói” như ông Thích. Bà Dung lo lắm, chỉ sợ ông Thích và cô Hằng lại “tái hồi Kim Trọng” với nhau.
Tuy nhiên, điều bà Dung lo lắng và tìm mọi các dò la không xảy ra. Các con của ông Thích đã lớn, chúng luôn coi bố là thần tượng. Ông Thích không muốn “thần tượng” của chúng bị sụp đổ chỉ vì một người đàn bà đã từng bỏ ông mà đi, bây giờ trở lại. Ông có danh dự của ông. Ông giữ cái “danh dự ngầm” ấy bằng cách tránh xa cô Hằng, không bao giờ tới tiệm của cô nữa.
Thời gian qua mau, thấm thoát vậy mà ông Thích đã quá tuổi thất thập. Ông đã lập kế hoạch dành cho hai vợ chồng già từ khi nghỉ hưu. Riêng về bà Dung, nhiều lúc thảnh thơi, ngồi nghĩ lại, bà thấy nhấm thía, hạnh phúc không phải tự nhiên nó đến. Nếu năm xưa bà thiếu kiềm chế, hành động sai lầm thì bây giờ gia đình bà đi về đâu, bà không tưởng tượng đựợc…
Đoàn Dự ghi chép

--------------------
Niềm vui cuối năm

Văn Quang

“Tổng Cóc” là cái tên thân mật chúng tôi thường để gọi ông Quốc Phong từ khi ông lên chức Tổng thư ký toà soạn tuần báo Truyện Phim từ thời 1956-57 ở Sàigòn. “Tổng thư ký toà soạn Quốc Phong” nghe dài lê thê quá. Cái tên “Tổng Cóc” gọn gàng dễ nhớ, dễ gọi và nó cũng biểu lộ phần nào cái “bản tính cố hữu” của con người. Bởi Quốc Phong thẳng thắn, nóng tính, dễ nổi giận và khi đó thì anh vung chân múa tay, đập bàn xô ghế… oai như… cóc. Vả lại cái tên “Quốc” nó gần giống với “cóc” nên anh em tặng ông cái “nick name” này quá đúng. Tôi không nhớ ai đã tặng “biệt danh” đó, tôi cũng thích đặt tên cho người khác theo một cái nghĩa vui vẻ thân mật, đôi khi nó còn mang ý nghĩa của một hình ảnh, một giai thoại dù nhỏ nhưng rất riêng biệt. Tất nhiên, những cái “biệt danh” đó, có người thích, có người không thích, nhưng lâu dần rồi nó cũng “chết” cái tên rồi, không thay đổi được nữa. Cứ gọi như thế, “cả làng” cùng biết.
Riêng trường hợp ông Quốc Phong thì ông vui vẻ chấp nhận cái tên “Tổng cóc” mà chính ông cũng không biết “thằng phải gió nào” đã đặt cho mình. Lần đầu tiên, sau vài chục năm xa cách, từ Pháp, ông gọi điện thoại cho tôi và xưng danh ngay: “Tổng Cóc” đây”!
Nghe cái tên ấy thôi, dù xa nhau bao nhiêu năm tháng, tôi vẫn thấy chúng tôi gần gụi nhau quá, có thể cởi mở, nói tuốt hết mọi chuyện với nhau không cần giữ gìn ý tứ, khỏi phải đề phòng, màu mè. Hơn bao giờ hết, tôi nhận thấy cái “nick name” nó quan trọng với tình bạn như thế nào. Cho nên hôm nay viết những dòng tưởng nhớ anh, tôi vẫn muốn giữ nguyên cái biệt danh ấy cho gần anh thêm, như chẳng bao giờ muốn rời xa.
Một thời xưa cũ
Tôi biết anh Quốc Phong từ khi viết cho tờ báo Truyện Phim của anh Nguyễn Ngọc Linh. Hồi đó - vào khoảng năm 1957 - anh Linh đi học Mỹ mới trở về Việt Nam, toà soạn báo còn đặt ở một ngôi nhà nhỏ đường Ký Con, thuộc Quận 1, Sàigòn. Tuần báo Truyện Phim nhanh chóng được độc giả trẻ yêu thích. Nó được đón nhận và gây tiếng vang từ miền Nam đến miền Trung. Hầu như các sinh viên, học sinh thời đó, không ai là người không biết đến Truyện Phim. Tờ báo cũng nhanh chóng thay hình đổi dạng, trở nên bảnh bao hơn, bìa offset 4 màu, ca sĩ tài tử ngoại và VN thường được trưng lên trang bìa hàng tuần. Bài vở về “cinéma” được dịch từ những báo Tây qua Air France rất nhanh, những sáng tác trang trong hầu hết là những truyện thời đại rất thích hợp với tuổi trẻ. Đặc biệt là mỗi lần ra số Tết đều có tặng thêm một cuốn lịch năm của hãng Paramount Picture rất bảnh chọe gồm 12 trang, mỗi tháng một trang, in hình toàn những tài tử thượng thặng thời đó của Hollywood như Ava Gardner, Grace Kelly, Audrey Hepburn, Marylin Monroe, Frank Sinatra… Mỗi năm, ông Tổng thư ký đích thân đi thuê đóng tất cả những số báo trong năm, thành một tập bìa da, gáy mạ chữ vàng, tặng anh em trong toà soạn mỗi người một cuốn dày cộm lưu giữ làm kỷ niệm. Đó là những nét rất đặc biệt của toà soạn báo Truyện Phim mà không toà soạn nào thực hiện.
Hồi đó tôi còn độc thân, đi chiếc xe vespa cọc cạch, mỗi tuần ít nhất phải đến toà báo một lần đưa bài. Phóng sự tiểu thuyết “Những ngày hoa mộng” là feuilleton đầu tiên của tôi đăng trên tờ báo này. Cùng viết với tôi có Thanh Nam, Hoàng Hải Thủy, Gia Tuấn, Mai Châu… Anh em trong toà soạn lại thường gặp nhau vào buổi chiều, buổi tối ở một nơi nào đó để cà phê, nghe nhạc. Nhà hàng La Pagode ở góc đường Tự Do còn được bày những bộ bàn ghế ra vỉa hè rộng thênh và đó cũng là nơi hội tụ của khá nhiều gương mặt những “nhà văn nghệ” của Sàigòn thời ấy. Hầu như không ai không biết đến nhà hàng này. Muốn gặp nhau thì buổi chiều cứ đến đó.
Vào năm 1957, tôi được biệt phái lên Pleiku thành lập Đại Đội 3 Văn nghệ của quân khu 3, dưới quyền của ông tướng nổi tiếng về kỷ luật Đỗ Cao Trí. Nhưng tiểu đoàn văn nghệ của tôi lại trực thuộc trung ương nên thỉnh thoảng tôi có dịp bay về Sàigòn. Mỗi lần như thế ông Tổng Cóc lại kéo tôi đi ăn, đi chơi và không quên nhờ viết bài giới thiệu một ca sĩ đang được yêu chuộng để làm bìa báo. Thế cho nên tôi bỗng có thêm cái nghề tường thuật về “cuộc đời ái tình sự nghiệp” của các danh ca tài tử, nhưng tôi lấy một bút danh khác: Hoài Giang Ngọc. Vì thế nên mới có chuyện trớ trêu là một nữ ca sĩ, sau khi tôi phỏng vấn và viết bài, ngay hôm báo ra, nữ ca sĩ gặp tôi và “phỏng vấn” lại:
- Anh phỏng vấn em, mà sao lại để anh “vớ vẩn” nào viết bài vậy?
Hôm đó, có mặt cả Thanh Nam, Hoài Bắc, Mai Thảo, Quốc Phong. Mọi người cười phá lên, tôi cũng cười. Thanh Nam chỉ tay lên sân khấu, lúc đó Hoài Bắc đang đứng hát:
- Người viết bài cho em là “thằng vớ vẩn” đang hát trên kia đấy.
Em ca sĩ trợn mắt:
- Ui cha, thật thế không anh?
Quốc Phong cũng hùa vào:
- Thật đấy, anh Hoài Bắc viết hay hơn nên anh đăng bài của anh ấy.
Tôi phụ họa:
- Hoài Bắc tức Phạm Đình Chương mà viết bài là nhất rồi, làm sao anh so sánh với anh ấy được.
Em ca sĩ nửa tin nửa ngờ, nhưng sau đó, đợi Hoài Bắc hát xong, em đến cảm ơn như một người lịch sự nhất thế giới. Hoài Bắc cứ ớ mặt ra chẳng hiểu chuyện gì. Nhưng bản tính vốn hiền lành, chậm chạp và ít nói nên Hoài Bắc không thể nói nhiều và nói nhanh bằng mấy người chúng tôi họp lại. Cho nên ca sĩ vẫn tin rằng người viết bài đó cho mình là Hoài Bắc.
Sau này khi biết chuyện, ca sĩ đó trả thù tôi bằng cách cứ gặp tôi là chắp tay chào “Thưa chú Hoài Bắc”.
Trong số những ca sĩ mà ông Tổng Cóc đã cùng tôi đi phỏng vấn, tôi chỉ còn nhớ mang máng có nữ ca sĩ Khánh Ngọc, Kim Chi, Minh Hiếu, Lệ Thanh, Thanh Thúy, Băng Tâm, Thùy Trang…


Văn Quang & Quốc Phong

Từ báo Truyện Phim đến Kịch Ảnh
Sau vài năm, khi tôi đã trở lại làm việc tại Sàigòn, anh Nguyễn Ngọc Linh được lệnh động viên vào trường Thủ Đức. Tờ Truyện Phim không có chủ, Quốc Phong bèn ra riêng, làm tuần báo Kịch Ảnh. Từ đó Kịch Ảnh được cải tiến nhiều trang mục khá hay và ăn khách hơn. Chúng tôi lại có mặt, nhưng công việc của tôi cũng chẳng khác gì khi còn viết cho Truyện Phim. Và cũng theo thông lệ, hàng năm Kịch Ảnh vẫn đóng thành tập tặng cho anh em trong toà soạn, đặc biệt cứ mỗi dịp cuối năm lại có một chầu tất niên rất linh đình. Sau mục ăn uống tất niên ở một nhà hàng thuộc loại khá sang như Văn Cảnh lại có mục đi ăn đi chơi, bất chấp sang hèn ở một bất kỳ nơi nào, theo đề nghị của đa số biên tập viên.
Lúc đó ông Tổng thư ký đã lên chức “ông chủ báo” nhưng cái tên Tổng Cóc thì vẫn còn nguyên si. Không ai gọi ông là ông chủ như ông Đinh Văn Khai hay bà chủ báo Bút Trà. Kỷ niệm của chúng tôi về cái thời làm Kịch Ảnh thì quá nhiều, không làm sao kể hết. Từ công việc của toà soạn đến những lúc đi quay phim, ngồi đánh chắn, đánh xì và sau này là xoa mạt chược còm.
Cái số đào hoa của ông Tổng Cóc
Ông Tổng Cóc cũng lại là một con người rất hào hoa và cũng có số đào hoa nữa. Ông cũng có vài mối tình với những người đẹp từng là danh ca, tài tử màn bạc. Chuyện này thì bà Quốc Phong cũng đã “biết tỏng ti” đi rồi nên tôi có nhắc lại cũng chỉ là “ca tụng” một người đàn ông mà thôi. Có lần tôi đến toà soạn báo Kịch Ảnh, lúc đó đã dọn về ngôi nhà 69 Cống Quỳnh cũng là nhà riêng của gia đình Quốc Phong, bà Thuận nói ngay:
- “Ông có muốn tìm ông Quốc Phong nhà tôi thì đến nhà cô XY… mà tìm”.
Tôi hiểu ngay rằng bà… hơi ghen một tí đấy, nhưng đó là chuyện tất nhiên của những bà vợ, ai chẳng vậy. Tôi chỉ thầm phục bà Thuận là cái ghen của bà rất trầm tĩnh, dường như bạn bè không ai biết. Bà ghen nhưng vẫn giữ gìn thể diện cho chồng con và hàng tuần bà vẫn tiếp chúng tôi đến nhà đánh chắn, ăn cá nướng, đớp bún chả tưng bừng, trong khi ông Tổng nhà ta lợi dụng lúc bà bận rộn cũng lỉnh đi chơi với đào như thường. Vậy mà vợ chồng ông vẫn sống rất hoà thuận cho đến cuối đời. Sang đến Pháp cũng lại thỉnh thoảng giở bài ra đánh chắn với những người bạn Việt kiều ở quanh đó.
Từ Kịch Ảnh đến Liên Ảnh và Chân Trời Tím
Làm báo kịch Ảnh được vài năm, một bữa ông Tổng Cóc quyết định làm phim và ông tập hợp 7 hãng phim lớn ở Sàigòn thời đó như Mỹ Vân, Alpha… thành lập công ty Liên Ảnh để làm cuốn phim “CinémaScope” màu đầu tiên ở VN. Ông đến gặp tôi để bàn về việc lấy truyện dài Chân Trời Tím quay thành phim. Đạo diễn đầu tiên mà ông nhắm tới là Hoàng Vĩnh Lộc, tài tử ông dự định chọn một số người khác chứ không phải là thành phần tài tử đã đóng phim Chân trời tím. Nhưng sau đó, vì là một công ty nên có nhiều ý kiến khác nhau, cuối cùng công ty chọn đạo diễn Lê Hoàng Hoa, nữ tài tử chính Kim Vui, nam tài tử Hùng Cường. Mai Thảo và tôi được yêu cầu viết kịch bản đối thoại (bây giờ gọi là kịch bản văn học). Tôi mù tịt về cách viết kịch bản nên phải mang giấy bút đi học Hoàng Vĩnh Lộc và Hoàng Anh Tuấn. Hai tháng sau truyện phim mới hoàn thành. Tôi gặp Lê Hoàng Hoa để thảo luận về truyện phim trên chuyến máy bay từ Sàigòn đi Nha Trang và vỏn vẹn một ngày trước khi quay cảnh đầu tiên ở tiền đồn Suối Dầu. Tôi cũng là người của quân đội, được Bộ Tổng Tham Mưu cử đi phối hợp các lực lượng yểm trợ cho những cảnh quay lớn gồm có căn cứ Không quân, Hải quân Nha Trang, trường Hạ Sĩ Quan và Trường Biệt Kích ở Động Bà Thìn, Cam Ranh. Và như thế nghiễm nhiên bước lên vai “cố vấn quạt mo về quân sự” cho cuốn phim. Mãi đến lúc đó chúng tôi mới quyết định mời nữ ca sĩ Mộng Tuyền đóng một vai trong cuốn phim này.
Hồi đó nhà văn Đỗ Tiến Đức còn làm Giám đốc Trung Tâm Điện Ảnh Quốc Gia, kiêm Giám đốc Đài Truyền hình VN cho nên Chân Trời Tím được sự yểm trợ tối đa. Quốc Phong, Đỗ Tiến Đức và tôi chỉ gặp nhau đúng một lần, mọi chuyện đã trở nên xuông xẻ ngay, không có một trở ngại nào đáng kể.
Tuy vậy, thú thật là tôi cũng không hy vọng gì nhiều vào tương lai cuốn phim. Nhất là thành phần tài tử, không những chỉ mình tôi mà ngay cả những người xung quanh tôi cũng không yên tâm. Nhưng dù sao tôi cũng chẳng có quyền hạn gì và cũng chẳng biết gì về việc quay phim. Một đôi lần được hỏi ý kiến, tôi mang hết những hiểu biết về quân sự của mình ra bàn bạc. Ngay cả khi Hùng Cường đóng vai hạ sĩ nhất, anh cũng chưa biết cái “lon” của nó đeo ra sao, ở cánh tay hay trên cầu vai. Tôi phải đưa Hùng Cường đi mua “lon” và đích thân “gắn lon” cho anh ấy. Bọn trẻ bu lại coi danh ca cải lương đông quá.
Nhưng như nhiều bạn đã biết, cuốn cinemascope Chân Trời Tím đã thu hút một lượng khán giả rất lớn và gây một tiếng vang đáng kể. Ông Tổng Cóc hỉ hả trả cho tôi một khoản tiền và sau đó, khi phim mang sang chiếu ở Lào và ở Pháp, ông cũng không bao giờ quên tôi. Nhờ vậy tôi mới có được chiếc Toyota vi vút với thiên hạ. Xin cảm ơn ông Tổng Cóc.
Người “chạy nhanh” nhất Sàigòn
Vào khoảng cuối tháng 2-1975, tức là trước ngày “bể dĩa” 30-4-1975 hơn một tháng, khi tôi chuẩn bị đưa phái đoàn đi du hành quan sát ở Đài Loan thì ông Quốc Phong đang xin giấy tờ đi Pháp dự Đại Hội Điện Ảnh. Buổi tối sau cùng, chúng tôi ăn cơm ở nhà Phương Hồng Hạnh cùng một số bạn bè, sau đó đi ăn chơi ở Bar Dancing Tự Do. Lúc đó Quốc Phong mới rù rì với tôi, đã bán nhà bán xe và mang theo cả vợ con đi Pháp. Tôi hiểu ngay anh đã có dự tính ở hẳn lại Pháp rồi. Anh còn bày tỏ ý định muốn mở một cửa hàng ăn ở Marseille là nơi anh đã có một người bà con ở đó. Chúng tôi bắt tay nhau từ biệt trong bóng tối của Tự Do. Thầm hiểu lần gặp nhau này khó mà có cơ hội gặp lại. Tuy vậy cũng chưa ai có thể dự đoán được tình hình sẽ bi đát như thế nào.
Khi tôi ở Đài Loan về thì Quốc Phong đã ra đi rồi. Anh có người con trai duy nhất sau Hồng Vân là Nguyễn Văn Thông. Cậu con trai đeo cặp kính cận thường hay ra toà soạn báo Tiếng Vang ở đường Phạm Ngũ Lão ngồi với mẹ. Cậu ngồi oách lắm và tập làm “trị sự” nối nghiệp bố. Nhưng vào khoảng năm 1972 đã sang Thụy Sĩ du học, cả cô con gái út là Ngân Hà cũng đi du học ở Thụy Sĩ sau khi có bằng Tú tài 2. Còn Hồng Vân có gia đình riêng nên ở lại Sàigòn, đến năm 79 mới vượt biên đến Thái Lan và Tổng Cóc qua đón mẹ con Hồng Vân qua Nice đoàn tụ. Ai cũng nói là ông Tổng Cóc khôn và “chạy nhanh” nhất Sàigòn.
Hoảng hồn vì được gửi tiền
Sau này, khi tôi từ “trại cải tạo” ra, đói rách thê thảm. Có tới bốn năm cái “không”: Không nhà cửa, không vợ con, không hộ khẩu, đi ở nhờ, nhất là không tiền. Bỗng một hôm nhận được một khoản tiền 1,100 quan Pháp của ông Nguyễn Văn Hanh gửi về từ Pháp. Lúc đó còn phải lãnh tiền ở đường Cô Giang, chợ Cầu Ông Lãnh. Tuy cánh cửa nhà nước đã hé mở tí ti, nhưng vẫn còn phải khai báo lôi thôi lắm. Tôi vừa khai báo xong thì một ông đúng người Bắc kỳ 75 thứ thiệt bèn xán lại hỏi tôi:
- Ông Nguyễn Văn Hanh có phải là Quốc Phong không và bây giờ ông ấy ở đâu? Ông quen với ông Hanh như thế nào?
Tôi hoảng hồn, cứ nghĩ là ông nào theo dõi mình, dò xét xem “cái sự liên hệ của bọn văn nghệ” này ra sao, có làm gì “phản động” không. Vừa ở trại cải tạo ra, những sự nghi ngại như thế là hoàn toàn “đứng đắn”, vừa ra lại vô ngay thì cuộc đời còn gì nữa. Thế nên tôi trả lời u ơ rồi lỉnh ra chỗ khác, chờ lãnh tiền xong là tôi biến. Nhưng sau này bình tĩnh lại mới chợt nghĩ ra rằng nếu là công an thì họ vào thẳng quầy trả tiền hỏi lý lịch, chứ cần gì hỏi tôi. Có thể đó chỉ là người nhà hoặc người cùng làng với ông Quốc Phong từ Bắc mới vô Nam mà thôi.
Tôi cũng hơi yên tâm, lúc đó tôi mới trả lời ông Tổng Cóc là tôi đã nhận được tiền và cũng nhờ món tiền đó tôi hiên ngang xin ghi tên theo học lớp vi tính ở trường Đại Học Sư Phạm Sàigòn vào những khóa đầu tiên mà hồi đó chưa có Windows nên các thầy cô giáo phải dạy tôi học vỡ lòng từ hệ điều hành DOS.
Tôi lại phải cảm ơn ông Quốc Phong một lần nữa vì cái nghề mới mẻ này tôi đã học được và có thể kiếm cơm ngay sau đó ít lâu và cũng nhờ nó tôi có can đảm ở lại Sàigòn. Sau này cứ mỗi năm, đến gần Tết, ông lại gửi cho tôi đúng một ngàn quan Pháp. Tôi biết là ông đã trích trong số tiền “già” ít ỏi mà ông đang nhận được chứ không làm ăn buôn bán gì.
Nhiều lần ông điện thoại hỏi tôi có nên về Việt Nam chơi không. Những năm đầu tôi trả lời khoan đã, đợi xem thế nào. Vài năm sau, tôi thấy có thể về chơi được nên mạnh dạn nói với ông: “Già rồi, ông còn làm được cái cóc gì nữa mà người ta làm gì ông. Tôi thấy có thể về được đấy”.
Vậy mà hai ba năm sau, ông mới trở về. Hai vợ chồng và cậu con trai cùng cô con gái út và chồng kéo nhau đến nhà tôi vào một buổi chiều tối. Cậu con trai bây giờ đã là kỹ sư làm việc cho một hãng nước ngoài. Tôi chợt nhớ tới hình ảnh anh “nhóc” đeo kính cận hạng nặng ngồi với mẹ ở toà soạn báo Tiếng Vang xưa. Lúc này cậu cũng viết lách như một thú vui và ký tên Nguyên Ngã. Còn cô con gái út, ngày nào chỉ thích ôm con mèo chạy lăng xăng hết trên lầu đến dưới nhà, bây giờ cũng đã có hai con. Cuộc đời trôi nhanh quá.
Chúng tôi cùng hiểu rằng về VN lần này chắc là lần cuối. Đó là tâm trạng của hầu hết ông bạn già của tôi, muốn được trở lại nhìn quê hương, thăm họ hàng anh em một lần trước khi không bao giờ về được nữa. Dịp đó cũng là dịp đứa cháu ngoại của ông còn ở lại Sàigòn với bố, lấy chồng ở Đan Mạch. Chúng tôi vui vẻ đi ăn cưới và đến nay thì cô cháu ngoại ở Đan Mạch cũng đã có một đứa con trai và cũng đã sang Nice thăm cụ cố ngoại trước khi cụ mất ít ngày. Thế là ông Tổng Cóc của tôi đã đạt được cả hai ước nguyện: về thăm quê hương và bế đứa chắt đầu tiên của mình. Đó là điều an ủi cuối cùng cho ông bạn tôi.
Trước tết vài ngày, năm nào ông cũng gọi điện thoại cho tôi ngay lúc ở bệnh viện về đến nhà ở Nice. Ông cũng than mệt mỏi, không ăn uống gì được và chỉ mong được ra đi. Tôi không chờ đợi nhưng cái tin buồn kia rồi cũng đến. Hồng Vân kể lại, ông ra đi nhanh chóng nhẹ nhàng trong giấc ngủ với gương mặt hiền hoà toại nguyện, vì đã gặp lại tất cả các con cháu và nói chuyện lần cuối cùng với những người thân thiết trong đời.
Vào một buổi sáng sớm ngày 28-2-2005 tức là ngày 20 tháng Giêng năm Ất Dậu, theo thường lệ, tôi mở hộp thư điện tử, đã thấy ngay cái tin buồn của Hồng Vân, con gái anh Quốc Phong, từ Houston gửi cho tôi báo tin: “Nhà báo Quốc Phong nguyên chủ nhiệm kiêm chủ bút nhật báo Tiếng Vang và tuần báo Kịch Ảnh, nguyên chủ tịch Hội Chủ Báo, Giám đốc hãng phim Liên Ảnh Công ty, vừa từ trần lúc 8 giờ sáng ngày 28 tháng 2 năm 2005 tại Nice - Pháp Quốc. Hưởng thọ 82 tuổi.”
Thật ra, đây là điều chúng tôi đã nhìn thấy từ lâu, từ một hai năm trước đây, khi bệnh tình của anh trở nặng, phải vào bệnh viện để cắt một phần bên phổi và một miếng gan. Sau đó phải làm chimo để ung thư không bị lan thêm ra. Mỗi lần vào thuốc như vậy anh rất khổ sở, mệt mỏi, buồn nôn.
Thuốc đã làm rụng hết cả tóc. Đã có thời kỳ anh điện thoại cho tôi nói “không đi bệnh viện nữa vì chịu không nổi mỗi lần vào thuốc (làm chimo), muốn “đi” sớm cho đỡ khổ và khỏi làm phiền bà Thuận (vợ anh) nay cũng đã già yếu rồi”.
Trước tình cảnh ấy tôi chẳng biết nên nói với anh câu gì. Tôi chỉ còn biết cầu nguyện cho anh mà thôi.
Gặp lại các con ông Tổng Cóc
Vậy mà nửa thế kỷ sau, ngày 27 tháng 11 năm 2017 vừa qua, những người con ông Quốc Phong từ Pháp về VN tìm đến thăm tôi. May mà tôi còn nhớ các cháu vì hồi tôi làm báo cùng với ông Quốc Phong các cháu cũng đã gần 10 tuổi cả rồi. Tất cả 6 cô cậu vợ chồng các cháu kéo đến nhà.
Người anh cả là cậu Nguyễn Văn Thông tức Nguyên Ngã hướng dẫn các anh em đến trong khi tôi quá mệt, nhưng gặp các cháu bỗng tươi tỉnh hẳn lại và cố gắng lết ra salon ngồi nói chuyện ngày xưa.

Nhà văn Văn Quang và các con Quốc Phong

Các con ông đều đã trưởng thành ngồi nhắc lại chuyện xưa để được sống lại một thời xưa cũ, chúng tôi tưởng như chưa xa nhau bao giờ. Tình nghĩa ngày xưa gắn kết chúng tôi lại như anh em con cháu trong một nhà. Rất may bà Quốc Phong vẫn còn thọ 90 tuổi ở Pháp. Cháu Thông móc điện thoại cho chúng tôi nói chuyện ngày xưa với nhau. Bà Thuận vẫn còn tinh tường lắm nói chuyện rất trôi chảy, dường như bà chưa quên bất cứ con phố nào ở Saigon xưa.
Đúng là một ngày cuối cuối năm của đời tôi rất trọn vẹn. Tôi không mong gì hơn nữa. Tôi xin chia sẻ hình ảnh và tâm trạng này cùng bạn đọc của tôi.
Văn Quang

--------------------
Đêm ba mươi

Hàm Anh


Chỉ cần nói “đêm ba mươi”, người ta hiểu ngay đó là đêm cuối cùng của một năm, không cần phụ đề thêm “đêm ba mươi tháng chạp”. “Đêm ba mươi” hay “đêm giao thừa” là thời khắc chuyển giao năm cũ sang năm mới, đêm thiêng liêng nhất trong 365 đêm của một năm.
Nhà cửa đã quét dọn, lau chùi sạch sẽ như lau như ly rồi. Vì trong ba ngày sắp tới kiêng không được quét nhà. Rác là lộc nên giữ nguyên đó, không hốt bỏ đi, nhất là lúc trước còn đốt pháo, xác pháo đỏ được giữ nguyên trước nhà suốt ba ngày. Nếu cần thì quét ngược từ ngoài vào trong nhà.
Những hàng ăn uống ráng vét khách vào buổi sáng cuối năm mang xe, tủ kính bày thức ăn, thức uống ra lề đường lau chùi rửa ráy. Chắc đây là lần tắm tưới duy nhất trong một năm! Trước kia cứ đến đêm 30, các gia đình mới tháo cánh cửa cái, cửa sổ ra trước nhà tưới nước, kỳ cọ nhưng nay không còn thấy. Một phần những việc làm như thế đã làm từ trước chứ không đợi đến phút cuối này, một phần đa số các nhà là cửa kính, cửa sắt nên không tháo ra dễ dàng được.
Hầu như ai cũng trong tâm trạng háo hức chờ đón niềm vui đang nhẹ nhàng len lỏi tới. Lòng dâng lên cảm giác chộn rộn, vội vã khi thời điểm giao thừa mỗi lúc đến gần.
Bữa cơm chiều 30 cúng đón ông bà đã xong. Ai đi xa cách mấy tha phương cầu thực cũng cố trở về gia đình dâng nén hương trình diện với tổ tiên và dự bữa cơm đoàn tụ gia đình. Xum họp đêm 30 là thời khắc rất quan trọng. Vì thế trước đó mấy ngày, phi trường, ga xe đều nghẹt khách lũ lượt về quê, xe khách chạy 24 giờ suốt ngày đêm không nghỉ để kịp đưa khách về chậm nhất trước giao thừa. Sau thời điểm đó, dường như Tết đã qua rồi, không còn ý nghĩa nữa. Do kế sinh nhai, học hành, dù công ăn việc làm tận đâu, trong Nam ngoài Bắc, cận kề ngày tết, thậm chí từ vài tháng trước, người xa quê đã mua vé xe, vé tàu… chịu mua vé chợ đen giá cao để về nhà ăn tết. Cố gắng kịp đón giao thừa tại nhà, dưới bàn thờ tổ tiên nghi ngút khói hương.
Người bận công việc còn ở ngoài đường, vội vã chạy xe mau mau về. Từ chiều ba mươi trở đi, trên đường phố không còn xe buýt, xe lam, xích lô… Ở ngã tư, đầu hẻm cũng vắng mặt cả xe ôm. Vào lúc đó, giá chạy xe ôm có thể cao hơn ngày thường gấp mấy lần nhưng không ai tham món lợi ấy, xe ôm nhất tề về nhà đón năm mới.
Ai có xe thì cố chạy cho xong việc riêng còn không thì tề tựu ở nhà. Biếu xén đã xong, không còn hàng quán để mua sắm, vài người chỉ có thể vội vã đến hàng rũ lề đường bán rốn để cấp tốc mua chiếc thắt lưng, đôi vớ… diện Tết.
Trường hợp ngoại lệ: Việc riêng nào còn mắc mứu tới đêm ba mươi thường là chuyện nợ nần. Không ai muốn nợ dây dưa sang năm mới sẽ “rông” cả năm nên chủ nợ bất đắc dĩ lắm phải đòi cho bằng được vào chiều tối ba mươi. Nợ còn thiếu đợi ra Giêng ngày rộng tháng dài đòi tiếp chứ chủ nợ ráo riết mấy, sau 12 giờ, cũng ngưng việc đòi nợ. Tục lệ xưa đó được một nhà văn tiền chiến tường thuật trong câu chuyện tả cảnh con nợ lẩn trốn, mãi gần giao thừa mới dám lò dò về thì chủ nợ biết ý đã rình sẵn cạnh nhà rình tóm gọn… Có đòi nợ xiết đồ thì vào lúc ấy chứ đến 12 giờ 1 phút trở đi thì cả hai bên đình chiến. Con nợ tuy sợ chủ nợ lắm nhưng sát giao thừa cũng đành mò về cúng đón ông bà chứ qua năm mới đâu còn đón đưa gì nữa.
Trước đây, người ta thường có lệ nấu bánh chưng, bánh tét vào đêm ba mươi để nhân thể vừa canh nồi bánh vừa thức khuya đợi giao thừa, nhưng nay hầu như thay đổi hẳn. Đời sống ngày càng quay cuồng, lệ đi biếu xén ngày càng rộng: biếu thầy cô, biếu sếp, biếu bà con bạn bè khắp nơi… nên phải nấu từ vài ngày trước để kịp biếu xén. Gia đình thành phố ít người, lại vẫn bận bịu đi làm, đi học cho tới sát Tết, tận chiều 30 vẫn loay hoay cúng quảy. Bữa cơm chiều 30 là bữa cỗ đầy đủ các món nên nấu nướng bận rộn, khó mà bày thêm nấu bánh như miền quê.
Tối 30 tết là giờ phút nghỉ ngơi, là lúc đại gia đình sum họp, quây quần bên nhau. Đó là buổi thảnh thơi nhất trong suốt năm dài. Công việc, học hành, mọi lo toan đều được trang trải hết để tâm hồn thanh thản đón chào một năm mới mang nhiều hy vọng vui tươi, hạnh phúc. Vừa tối, mọi người chỉ còn tụ tập ngồi chơi tán gẫu, mở TV xem chương trình “Ông Táo chầu trời”, lùa trẻ con ngủ sớm để chờ 12 giờ… thức dậy trong lúc người lớn bắt đầu chương trình chơi Tết bằng cách gầy sòng.
Từ 11 giờ đêm, nhà nhà đã sạch sẽ tinh tươm, sáng choang đèn nến từ trong ra ngoài. Ngày thường rác rến mặc kệ nhưng từ xẩm tối, trước cửa mọi nhà đều sạch bong. Tình trạng này được giữ gìn cho hết đêm 30 để chỉ mới sáng sớm mồng 1, thế nào cũng có người lén tuồn bịch rác ra đầu hẻm cạnh gốc cây, cột điện.
Ngoài phố “đen như mực”, “tối như đêm ba mươi”, vắng lặng, êm ả và sự nôn nao chờ đợi nhẹ nhàng lan dần chờ đón tiếng chuông trống, tiếng pháo thâu băng… điểm 12 giờ.
Cửa nẻo mở rộng, ai nấy cố nhướng mắt đón giao thừa. Coi chừng ngủ gật. Để đồng hồ báo thức chứ không còn pháo nhất loạt nổ đì đùng nữa. Mâm cúng trời đất được bày biện ra đón mừng năm mới chỉ có hương, hoa, nến, trái cây, nước lạnh… để đón Thiên binh. Các Hành khiển cũ sẽ bàn giao công việc cho các vị mới. Việc thị sát rất vội vã, các vị chỉ lướt qua, không thể vào nhà cũng như không có thời gian ngừng lại lâu để thụ lộc. Đó là lý do mâm cúng thanh cảnh, đơn giản. Cửa tiệm, công ty, xí nghiệp tùy to hay nhỏ, có nhân viên trực cũng bày một mâm cúng đồ sộ hay đơn sơ trước cửa.
Cúng ngoài trời đơn giản nhưng cúng trong nhà mời ông bà đón trừ tịch lại vẫn là một mâm cỗ mặn thịnh soạn với miền Bắc đủ nem giò măng mọc, miền Trung có chả ram, gỏi gà…, miền Nam thịt kho, canh khổ qua…
Vừa cúng chiều lại cúng bữa cỗ ban đêm. Theo đúng lễ xưa thì ba ngày Tết đều cúng cơm ba bữa mỗi ngày. Nhiều nhà thành phố chịu không nổi nên bánh chưng bánh tét cứ để trên bàn thờ. Tháng Chạp là mùa gió Đông Bắc, thời tiết có năm nắng nóng nhưng cũng có năm mát mẻ, bánh trái có thể chưng trên bàn thờ mấy ngày không sợ hư.
Giờ khắc giao thừa thiêng liêng đã đến. Nhạc báo hiệu từ TV. Pháo bông nổ lụp bụp trên nền trời. Chuông trống dồn dập vang lên. Từ trước 12 giờ, ai nấy mặc quần áo đẹp đã thong thả đi đến đình chùa miếu mạo và sau 12 giờ thì mọi người lũ lượt kéo đến những nơi ấy. Không ồn ào, chen lấn mà rất từ tốn khoan thai. Trong giờ phút linh thiêng ấy, mọi người đều cố gắng giữ gìn sự nhẹ nhàng.
Ở vùng quê, trên con đường từ đình chùa về nhà, người ta hay hái một nhánh cây cành lá xum xuê làm lộc. Ở thành phố, sau nhiều năm qua giao thừa, cây cối trong vườn bị vặt trụi, nhà chùa thường xếp đống rất nhiều vạn thọ, phất dụ để mọi người có thể lấy lộc về bao nhiêu tùy thích.
Người chủ gia đình thắp nén hương kính cẩn cáo trời đất. Bắt đầu một năm mới. Cầu cho quốc thái dân an. Cầu cho gia đình mọi sự bình an, tốt lành. Cầu cho bản thân sức khỏe…
Ngoài phố yên ả chỉ còn vài hàng bong bóng, xe đẩy quà… bán cho người đi lễ đón giao thừa. Các con đường vắng vẻ tĩnh mịch nhưng riêng khu trung tâm thành phố lại đông đúc, thậm chí có lúc kẹt xe. Những người trẻ không tuân thủ tục lệ ở yên trong nhà. Ơ một giây phút đặc biệt như thế đóng cửa ở nhà sao được nên nam thanh nữ tú túa ra khu đường Nguyễn Huệ, Lê Lợi. Hoàn toàn không còn công việc gì phải làm lúc này nữa, chỉ thuần túy du Xuân thôi. Quần áo mới tinh, áo dài tha thướt kiểu cọ khiến cho khung cảnh những nơi này mang vẻ Tết trang trọng đến mức không thể Tết hơn được nữa.
Mặc dù nhà nước đã dẹp người gia cư ngủ trên vỉa hè để tránh kẻ gian nhưng đâu đó, nhất là gần chợ búa, vẫn còn những người không nhà nằm ngủ trên bậc tam cấp, trên sạp hàng ngoài chợ, trên xe xích lô… Và những người còn tiếp tục lủi thủi kiếm sống bằng cách bán vé số, nhặt rác…
Mấy năm gần đây, có nhiều tổ chức, cá nhân đã lấy việc phát quà cho người nghèo vào tối ba mươi, gửi niềm vui tới người khác làm niềm vui cho mình. Như mọi năm, nhiều người hảo tâm quyên góp từ khắp nơi tạo thành quỹ giúp người cơ nhỡ, trong đó có việc phát quà cho người nghèo đêm 30. Mỗi phần quà thường là bánh chưng, bánh tét và một phong bao lì xì.
Khoảng gần giữa đêm, ai nấy bắt đầu xuất hành về các hướng. Mấy chục phần quà phút chốc đã phát xong. Nhẹ nhàng đặt một phần quà vào người đàn ông nằm ngủ trên chiếc xe xích lô. Bà cụ già co ro chỉ khoác tấm mền trên bậc cửa ngân hàng. Người phụ nữ lấm lem đang bới đống rác. Thằng bé gầy còm với xấp vé số trên tay…
Đó là công việc làm cuối cùng của đêm trừ tịch. Đêm cuối cùng của năm trôi qua trong niềm vui nhẹ nhàng như thế. Sáng hôm sau thức dậy. Người nhân dịp kỳ nghỉ dài ngày thu xếp hành lý lên đường đi du lịch và trốn khách. Người khác lên chương trình thăm viếng du Xuân. Sáng mồng 1 đã qua năm mới. Không còn cảm giác nôn nao đợi chờ, hương vị Tết bắt đầu vơi vơi…
Hàm Anh